قانون ، كتاب مهم و درعين‌حال پيچيده‌اى است . بنابراين بايد توقع داشت شروح و گزارش‌هاى متعددى از آن پديد آمده باشد . تناوب شروحى كه بر قانون نوشته شده آن را در زمره مهمترين آثار تمدن اسلامى ، و در رديف اثر بسيار مشهور ابن عربى در تصوف ، فصوص الحكم قرار مىدهد ( به روايتى ، پس از كلام اللّه مجيد ، كه تفاسير متعددى بر آن نوشته شده ، فصوص الحكم بيشترين شرح را بر خود دارد . ) شروح قانون را بايد به چند دسته تقسيم كرد : شروحى كه بر كتاب يا بخشى از آن نوشته شده ، خلاصه‌ها و گزارش‌هايى كه از كتاب تهيه شده و البته اينها را بايد در كنار ترجمه‌هاى متعدد آن قرار داد . بروكلمان و مهدوى « 1 » سعى كرده‌اند فهرستى از شارحان قانون به دست دهند . از اين شارحان بايد از فخر الدين رازى ، ابراهيم بن على قطب مصرى ، قطب الدين شيرازى ، ابو الفضل نامور خونجى ، علاء الدين بن نفيس مشهور به ابن نفيس كاشف گردش خون ريوى ، يعقوب بن سامرى ، سديد الدين كازرونى ، محمد آق‌سرايى ، حكيم على گيلانى و ضياء الدين شجاعى را نام برد . فهرستى كه مهدوى « 2 » از شارحين قانون ارائه مىدهد ، در كنار فهرست تهيه شده به وسيله بروكلمان « 3 » تعداد شارحان قانون را از بيست نفر و بيست عنوان شرح متجاوز مىگرداند . كه در مورد شرح قانون اثر قطب الدين شيرازى تحت نام التحفة السعديه در صفحات قبل مطالبى به اجمال آمده است و براى توضيح بيشتر به مآخذ مورد استناد رجوع فرمائيد . « 4 » در كنار اين شروح بايد از خلاصه‌هايى نيز كه از قانون تهيه شده است ياد كرد . دست‌كم پنج خلاصه از قانون را مىشناسيم ، خلاصه‌اى كه پزشك مشهور قرن ششم شرف الدين ايلاقى به نام الموجز القانون تهيه كرده است ، خلاصه ابن نفيس به نام تنقيح القانون ، و خلاصه تهيه شده به وسيله ابن سعيد اسرائيلى است . « 5 » اما بدون ترديد مهمترين خلاصه ، خلاصه‌اى است كه محمود چغمينى به نام قانونچه از اين كتاب تهيه كرده است . چغمينى كوشيده است در طى ده مقاله ، گزارش مختصرى از قانون به دست دهد . قانونچه به سرعت بين پزشكان و دانشمندان دوره اسلامى رواج يافت و نسخه‌هاى خطى متعددى از آن تهيه شد . « 6 » در كنار ترجمه‌هايى كه از خود قانون به فارسى تهيه شده قانونچه نيز به فارسى

--> ( 1 ) . همان جاها ( 2 ) . ص 193 - 194 . ( 3 ) . ذيل 1 ، ص 824 - 828 . ( 4 ) . براى گزارش كلى از اين شرح ن . ك : عرفانيان ، ص 308 - 310 . ( 5 ) . مهدوى ، ص 195 . ( 6 ) . براى گزارش از ابواب و مقالات اين كتاب و معرفى چند نسخه خطى از آن ن . ك : عرفانيان ، ص 404 - 414 .